Hygiëne
Vorig jaar heeft de school in India een nieuw toiletgebouw gekregen voor de meisjes en de jongens. Nou ben ik van mezelf niet brandschoon. Ik douche in de winter maar eens in de vier dagen, was zelden mijn haren en vergeet ook wel eens de zeep, maar zichtbaar vuil in huis moet weg.
Ik ben al dertig jaar lichtknopjes, deurklinken, tafeloppervlakken, aanrechten, keukenmuren, -kranen en gasfornuizen aan het afnemen.
Dit keer ging ik de schoonmaakster trainen. In vier ochtenden leerde ik haar de wastafels schoon te maken en niet alleen de vloer te doen, maar ook de toiletpotten, de deuren en de wanden mee te nemen. Daarna bleef ik regelmatig even de toiletgebouwen bezoeken om te checken.
De koks in de keuken zijn ook lekker bezig. Op een door messen uitgesleten oppervlakte, snijden ze de groenten op de tafel zelf. Eén tweepits gasfornuis staat op de grond en een ander staat op een soort aanrecht. De muren zijn zwart van het vet en worden nooit afgenomen. De ramen die ooit open konden, waren ook vettig en met enige moeite kreeg ik ze los en maakte ze schoon met hulp van twee dove jongens uit het hostel van de school. De wonderen zijn de wereld nog niet uit, want een dag later, was één van de koks bezig de keukendeuren schoon te maken….
In de klassen van de geestelijk gehandicapte kinderen, zitten ook wat incontinente kinderen tussen. Als die een ‘ongelukje’ hebben, dan wordt de urine met een oude lap opgeveegd. Maar een warm sopje maken en goed de vloer dweilen, de stoelen en de tafels afnemen, wordt nooit gedaan.
Wat ik over mezelf leerde was dat ik mijn manier niet zomaar op een ander kan projecteren. Ik ervoer dat ze al jaren op deze manier schoonmaken en dat ik het heb los te laten. Ik heb maar zo weinig invloed in de korte tijd dat ik er ben. Ik kan mensen hooguit inspireren.
Praten
Indira, directrice van de school en al dertig jaar bevriend met mij, miste iemand om mee te praten. Praten met en luisteren naar een ander doen ze bijna niet als het om dingen gaat die ze moeilijk vinden. Als je het er niet over hebt, dan is het er ook niet.
De afgelopen keer ontdekte ze wat erin zichzelf speelde door te praten. Ze verkende haar gedachten en gevoelens met mij en omdat die gezien en gehoord werden, bestonden ze ook. Dat was nieuw. Normaal gesproken praat je over dagelijkse dingen met elkaar, daar zijn genoeg woorden voor. Maar voor deze gedachten en gevoelens moeten de woorden nog worden geoefend en geproefd. We hebben daardoor veel ontroerende momenten met elkaar meegemaakt.
Bij een bezoek aan een Indiaas gezin ontmoette ik twee nichtjes van hun die op de middelbare school zaten. De oudste gaf aan stress te ervaren van de examens en dat ze dat graag een aantal oefeningen voor zou willen krijgen. Ze vertelde ook dat ze de druk van haar ouders ervoer die wilden dat ze verder ging studeren. Zij wilde de tijd krijgen om uit te zoeken wat en óf ze wel wilde gaan studeren. Dit soort gesprekken zijn ook nieuw voor me. Normaal gesproken volgt een kind wat de ouders willen zonder na te denken wat het zélf wil.
In mij werd gespiegeld dat ik zó bevoorrecht ben, omdat ik al zoveel jaren heb na mogen denken en heb kunnen bespreken wat ik zou willen gaan doen als volwassene. Dat ik als jong kind al een dagboek bijhield en verschillende penvriendinnen had dit ik wekelijks schreef, heeft ook geholpen om wat er in mij leefde op papier te krijgen. Ik oefende mijzelf om de juiste woorden erbij te vinden.
Aandacht?
Mindfull leven is een uitdaging. Niet alleen in het westen, ook in India is dat zeldzaam. De wat oudere mensen die voor hun huis op een stenen bank zitten, of de oma’s die de kleinkinderen in slaap wiegen, komen er nog het dichtstbij in de buurt. Heel veel gebeurt ook niet heel functioneel. Snel naar het toilet, snel je telefoon checken, snel eten, snel op de scooter naar de winkel. Ikzelf deed daar ook vaak aan mee, behalve als ik de hond knuffelde die gewoon mijn schoot opeiste. De tijd nemen om echt te kijken naar een tekening, naar een kind dat op een speeltoestel kunstige trucs uitvoert, een heel liedje afluisteren, met aandacht je eten ruiken, proeven en kauwen? Wat is het toch dat we ‘en masse’ vooruit haasten? Dat we het gevoel hebben te kort tijd te hebben en onze agenda volproppen met afspraken?
Voorheen kon de tijd in India heel langzaam gaan. Dat was vóór de intrede van de mobiele telefoon. Dan wachtte iedereen, heel mooi aangekleed, uren in de zon voordat een bepaalde ceremonie zou beginnen. Nu wordt je één minuut over tijd gebeld op je mobiel waar je blijft.
Indira wist dat ik mijn telefoon niet zou opnemen, omdat ik bezig wil zijn met het onderzoeken en behandelen van een gehandicapt kind. Ik vind het heel hinderlijk als ik gestoord word en dat werd gerespecteerd door iedereen op school. “Hoe zou jij het vinden als je behandeld wordt en de therapeut wordt gebeld?” is een vraag die ik dan stel.
Gebrek aan aandacht brengt een soort vluchtigheid met zich mee. Het beklijft niet en blijft oppervlakkig.
Ik werd getriggerd, voelde irritatie, door het gebrek aan aandacht. In mijn leven in Nederland probeer ik zoveel mogelijk in het moment te leven en in de contacten die ik aan ga, met mijn aandacht aanwezig te zijn. Ik hoop dat ik door mijn gedrag in India, door níet te doen wat een ander wél doet, mensen inspireer om hun gedrag ook te veranderen.
Seksualiteit
In de gesprekken met de directrice ging het ook over seksualiteit. Ze genoot van de verhalen over mijn relaties en mijn minnaars. De Indiase moraal is nogal dubbel. Veel mensen hebben relaties gehad voor hun huwelijk, maar dat blijft geheim voor de buitenwereld. Als het verborgen blijft, is het er niet en kan niemand daar iets van vinden. Terwijl we weten dat geheimen altijd invloed hebben op het gezin blijft dit helaas bestaan. In een land als Brazilië zijn minnaars min of meer gemeengoed, maar in een land als India is het een grote schande en loop je gezichtsverlies op als iemand het te weten komt. Voor je dochter die is gescheiden, schaam je je. Soms leven mensen al jaren apart, maar blijven officieel getrouwd voor de buitenwereld.
Door mijn openheid over seksualiteit werd het verlangen en de nieuwsgierigheid naar haar eigen seksualiteit gespiegeld en gaf ze er ‘verboden’ woorden aan.
Interne motivatie
Iets vanuit jezelf doen, omdat jijzelf het fijn of belangrijk vindt, komt niet veel voor; je doet iets omdat de ander het je opdraagt. Mogelijk dat dit ontstaan is door het kastesysteem, waar er meestal iemand anders bóven je staat die je aanstuurt. Het kan ook zijn dat honderden jaren van onderdrukking door de Moguls, de Maharadja’s en daarna de Engelsen, de mensen zo heeft beïnvloed, dat er geen eigen wil meer is. Alle creativiteit en eigenheid wordt op school soms ook letterlijk uit de kinderen geslagen. Je hebt je te conformeren naar wat de leerkracht of je ouders willen. Je bent één met de groep en brult gezamenlijk het alfabet op.
Dat betekent ook dat er niets gefantaseerd wordt. In ieder geval is dat niet zichtbaar in de tekeningen van de kinderen. Ze zijn vooral heel goed in natekenen, in het kopiëren van wat de juf op het schoolbord heeft getekend of wat er op internet te vinden is
Zo liep ik tegen het feit aan dat er niets gerepareerd of vervangen was op school, tot het moment dat ik naar India kwam. “Wacht maar tot Anne komt“, werd er dan vaak gezegd. “Dan gaan we dat allemaal wel aanpakken.”
Dat gebrek aan interne motivatie heeft ook iets makkelijks. De verantwoordelijkheid wordt naar de ander toe geschoven en daarbij ook de regie over je eigen leven.
Ik kan me niet voorstellen dat ik geen interne motivatie zou hebben, geen interne drive. Ik heb nu eerder te veel. Er is zoveel dat ik wil doen elke dag. Er mogen van mij meer dan 24 uur in een dag zitten en dan nog zou ik tijd te kort hebben. Ik sta gretig in het leven. Nieuwsgierig naar wat er gebeuren gaat. Nieuwsgierig naar de uitzichten na elke bocht en na elke heuveltop.
Als ik me iets voorneem, dan zet ik de dag erop de stap om het te gaan doen. Ook al zijn het niet altijd verstandige stappen, ze leiden me een pad op dat me iets leert. En die kennis neem ik weer mee. Het is nooit voor niets en ik zie altijd de waarde ervan in.
Deze spiegels zijn zo leerzaam. Iedereen komt in situaties die schuren, die oncomfortabel zijn en die ons iets kunnen leren over onszelf. Maar durven we in die spiegel te kijken?